गन्तव्य

गन्तव्य झन्डीडाँडा : कम खर्चमा अविस्मरणीय सम्झना

हुस्सुमा छिर्दै हिमाल चियाउने झन्डीडाँडा: जहाँ गाउँले आतिथ्य र साहसिक पर्यटनको सङ्गम भेटिन्छ ।

---

नयाँ पेज

२०८३ कार्तिक १ शनिबार १२:३९ बजे

सहरको कोलाहलबाट केही समय टाढा, बिहान आँखा खोल्दा हिमाल हेर्न पाइने, साँझ डाँडामाथि अस्ताउँदै गरेको घामसँग रमाउन सकिने र रात गाउँले घरको न्यानो आतिथ्यमा बिताउन पाइने ठाउँको खोजीमा हुनुहुन्छ ? पूर्वी नेपालको इलामस्थित झन्डीडाँडामा होमस्टे सुरु भएको छ। अब यहाँ प्रकृतिको सुन्दरता हेरेर फर्किनु मात्रै पर्दैन, गाउँमै बसेर प्रकृतिलाई महसुस गर्न, स्थानीय परिकारको स्वाद लिन र मौलिक संस्कृतिसँग नजिकिन पनि पाइन्छ।

कल्पना गर्नुहोस्, बिहान सबेरै निद्राबाट ब्युँझिँदा झ्यालबाहिर कुहिरोको सेतो घुम्टो छ। चिसो हावाले अनुहार स्पर्श गरिरहेको छ। हातमा तातो चियाको कप छ। बिस्तारै कुहिरोको पर्दा खुल्दै जान्छ र टाढा क्षितिजमा हिमालका सेता चुचुराहरू टल्किन थाल्छन्। चराहरूको चिरबिर, गाउँले परिवेशको शान्ति र प्रकृतिको अनुपम सौन्दर्यले तिम्रो बिहानलाई विशेष बनाइदिन्छ।

अनि साँझ ? डाँडाको टुप्पोबाट अस्ताउँदै गरेको घाम हेर्दै दिनभरिका थकान बिर्सने। रात परेपछि गाउँले घरमा बसेर स्थानीय स्वादका परिकार खाने र आफ्ना मान्छेसँग रमाइला गफमा हराउने। यो कुनै टाढाको सपना होइन। पूर्वी नेपालको इलामस्थित झन्डीडाँडामा अब यस्तो अनुभव लिन सकिन्छ। स्थानीय समुदायले होमस्टे सञ्चालनमा ल्याएसँगै झन्डीडाँडाको यात्रा अझ आत्मीय, सहज र सम्झनलायक बन्ने बाटो खुलेको छ।

प्रकृतिको निम्तो, संस्कृतिको स्वागत

पूर्वी नेपालको हरियाली डाँडाकाँडाहरूको काखमा अवस्थित इलामको रोङ गाउँपालिका–६, रम्भ्याङस्थित झन्डीडाँडा (गाजलेथुम्का) अहिले पर्यटनको नयाँ क्षितिज बनेर उदाएको छ। झापाको काँकडभिट्टाबाट मात्र १७ किलोमिटर उत्तर र इलामको मेची राजमार्गस्थित हर्कटे बजारबाट १० किलोमिटर दक्षिणमा रहेको यो ठाउँ तराई र पहाड दुवैतिरबाट पायक पर्ने एक अनुपम पर्यटकीय स्थल हो।

चुरे क्षेत्रकै दुर्लभ उचाइमा रहेको झन्डीडाँडा पुग्ने बित्तिकै सिरसिर चल्ने शीतल हावा र आँखा अगाडि फिँजिएका हरियाली दृश्यहरूले जोकसैको थकान बिर्सलाइदिन्छ। त्यसमाथि हालै स्थानीय रम्भ्याङ सामुदायिक होमस्टे सञ्चालनमा आएपछि यहाँ पुग्ने पर्यटकहरूका लागि बस्ने, खाने र गाउँले जनजीवनसँग सामीप्यता गाँस्ने ढोका खुलेको छ ।

यहाँ पुग्न लामो बिदा कुर्नुपर्दैन। साथीभाइसँग एक रात बिताउने योजना होस्, परिवारसँग रमाइलो घुमघाम गर्ने रहर होस् वा एक्लै प्रकृतिको काखमा केही समय बिताउने चाहना—झन्डीडाँडाले सबैलाई फरक अनुभूति दिन सक्छ।

यहाँको आकर्षण कुनै एउटा दृश्यमा सीमित छैन। कहिले कुहिरोले डाँडालाई सेताम्मे बनाउँछ, कहिले खुला आकाशमुनि टाढाटाढासम्म फैलिएका हरिया पहाड देखिन्छन्। मौसम खुलेका बेला उत्तरतर्फ कञ्चनजङ्घा र कुम्भकर्ण हिमशृङ्खला नियाल्न सकिन्छ। झापा र इलामका बस्ती, मेची नदी तथा भारतको दार्जिलिङ, खर्साङ र सिलिगुडी आसपासका भूभागले दृश्यलाई अझ फराकिलो बनाउँछन्।

यहाँको सुन्दरता हेर्न मात्रै होइन, केही समय रोकिन पनि मन लाग्छ। मोबाइलमा तस्बिर खिचेर सामाजिक सञ्जालमा राख्नु एउटा आनन्द हो, तर आँखैअगाडि फैलिएको प्रकृतिलाई चुपचाप नियाल्नु अर्को गहिरो अनुभूति।

असोजदेखि जेठसम्म मौसम अनुकूल हुँदा सूर्योदय र सूर्यास्तको दृश्यले झन्डीडाँडालाई विशेष आकर्षक बनाउँछ। त्यसैले यहाँ आउँदा केही घण्टा घुमेर फर्किनेभन्दा एक रात बसेर साँझ र बिहान दुवैको सौन्दर्य अनुभव गर्ने योजना बनाउनु अझ रमाइलो हुन सक्छ।

होमस्टेमा गाउँले घरको आत्मीयता

घुमघाममा सुन्दर ठाउँ र प्रकृति देख्नु एउटा कुरा हो, तर त्यहाँका मानिसहरूसँग मनको आत्मीयता गाँस्नु र गाउँले संस्कृतिलाई नजिकैबाट महसुस गर्नु अझै लोभ्याउने अनुभव हो। झन्डीडाँडामा भर्खरै सुरु भएका सामुदायिक र निजी होमस्टेहरूले पर्यटकलाई यही साँचो आत्मीयता र गाउँले आतिथ्यताको ढोका खोलिदिएका छन्।

झन्डीडाँडाको विकास, प्रवर्द्धन र प्रचारप्रसारमा अहोरात्र खटिएका स्थानीयवासी तथा अभियन्ता अशोककुमार वान्तावाका अनुसार अहिले यहाँ आउने पर्यटकका लागि स्थानीय दशरथ रिजालको ‘रम्भ्याङ होमस्टे’, विशाल साम्पाङको ‘सरिता होमस्टे’ र प्रजुन राईको ‘झन्डीडाँडा होमस्टे’ सञ्चालनमा आइसकेका छन्। यी होमस्टेहरूमा पाइने अर्गानिक परिकारको स्वाद, स्थानीय संस्कृति र आत्मीय बोली-व्यवहारले जोकसैको मन चंगा बनाइदिन्छ।

पेशाले सरकारी सेवामा रहेका वान्तावा आफ्नो व्यस्त दिनचर्याबाट बचेको हरेक समय झन्डीडाँडाकै पर्यटकीय पूर्वाधार निर्माण, प्रचार र स्थानीयलाई संगठित बनाउने अभियानमा खर्चिन्छन्। आफ्नो गाउँ र भूगोलको विकासका लागि उनको यो निरन्तरको लगाव र निःस्वार्थ समर्पण देखेर साथीभाइ तथा स्थानीयहरूले उनलाई माया र आदरले ‘झन्डीडाँडा दाजु’ भनेर बोलाउने गर्छन्। उहाँजस्ता स्थानीय अभियन्ताहरूकै सक्रियताका कारण आज झन्डीडाँडा केवल एउटा भ्यू-पोइन्ट मात्र नरहेर पूर्वकै एक भरपर्दो र न्यानो पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा चिनिन थालेको छ।

घुमघाममा सुन्दर ठाउँ देख्नु एउटा कुरा हो, त्यहाँका मानिससँग आत्मीयता गाँस्नु अर्को कुरा। झन्डीडाँडामा सुरु भएका होमस्टेले पर्यटकलाई यही दोस्रो अनुभवको ढोका खोलिदिएका छन्। झन्डीडाँडाको बिकास, प्रबद्र्धन र प्रचारमा लागेका स्थानीयवासी तथा अभियान्ता अशोक वान्तावाका अनुसार  यहाँ दशरथ रिजालको रम्भ्याङ होमस्टे, विशाल साम्पाङको सरिता होमस्टे र प्रजुन राईको झन्डीडाँडा होमस्टेमार्फत गाउँले वातावरणमा बस्ने अवसर पाइन्छ। सरकारी सेवामा रहेका वान्तावाले झन्डीडाँडाको बिकासको लागि निरन्तर अभियान चलाइरहेका छन् । 

होटलमा पुगेर कोठाभित्र सीमित हुनेभन्दा यहाँको बसाइ फरक हुन सक्छ। गाउँले परिवारसँग भेटघाट, घरमै पाकेका स्थानीय परिकार, गाउँको जीवनशैली र वरपरको प्राकृतिक वातावरणसँगको सामीप्यता—यिनै हुन् होमस्टेका वास्तविक आकर्षण।

उपलब्ध विवरणअनुसार यहाँ १५० रुपैयाँमा सादा अर्गानिक खाना र ५०० रुपैयाँमा बासको व्यवस्था छ। यी दरमा समावेश सुविधा र हालको मूल्य भने जानुअघि सम्बन्धित होमस्टेसँग बुझ्नुपर्छ।

सोच त, महँगो रिसोर्टको खर्च नगरी प्रकृतिको काखमा रात बिताउन पाइन्छ। बिहान स्थानीय स्वादको खाना खान पाइन्छ। गाउँमै फलेका ताजा सिमी, मुला, इस्कुस र सागको स्वाद लिन सकिन्छ। फर्किने बेला मन परेका स्थानीय उत्पादन किनेर घर लैजान पनि सकिन्छ। घुम्न जाँदा पैसा खर्च गरेर फर्किने मात्रै होइन, स्थानीय किसान र समुदायको आम्दानीमा समेत योगदान गर्न पाइन्छ। झन्डीडाँडाको होमस्टे यात्राको सुन्दर पक्ष यही हो।

हिमाल, हरियाली र संस्कृतिको एउटै सङ्गम

झन्डीडाँडालाई केवल अर्को घुम्ने ठाउँका रूपमा मात्रै बुझ्नु यसको विशेषतालाई कम आँक्नु हो। यो किरात समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थल पनि हो।

स्थानीय किंवदन्तीअनुसार किरात समुदायले उधौली–उभौली तथा संसारी र ढोलपूजाका क्रममा झन्डा र ध्वजापताका गाड्ने परम्पराबाट यस ठाउँको नाम झन्डीडाँडा रहन गएको हो। किरात राईका आदिम पुर्खा रिनाहाङले देवीपूजा गरेको पवित्र स्थल मानिएकाले यसलाई रिनाहाङडाँडा पनि भनिन्छ।

यहाँ रहेको साकेला थानमा परम्परागत साकेला नाच, ढोल र झ्याम्टाको तालसँगै सांस्कृतिक विरासत जीवन्त राख्ने प्रयास भइरहेको छ। सुम्निमा–पारुहाङ, यलम्बर र रिनाहाङका शालिकले यस ठाउँको ऐतिहासिक महत्त्व झल्काउँछन्।

लेप्चा, राई, नेवार र तामाङ समुदायको सांस्कृतिक उपस्थिति यस क्षेत्रको अर्को विशेषता हो। स्थानीय समुदायको समन्वयमा सांस्कृतिक प्रस्तुति हेर्ने अवसर मिल्यो भने झन्डीडाँडाको यात्रा अझ अर्थपूर्ण बन्न सक्छ।

यहाँ प्रकृतिको सुन्दरता मात्रै भेटिँदैन, मानिसको इतिहास, संस्कृति र पहिचान पनि भेटिन्छ। त्यसैले झन्डीडाँडा पुग्नु भनेको एउटा नयाँ ठाउँ घुम्नु मात्रै होइन, पूर्वी नेपालको जीवनशैलीलाई नजिकबाट चिन्नु पनि हो।

पदयात्रादेखि पाराग्लाइडिङसम्मको रोमाञ्च

यदि तिमीलाई घुम्नु भनेको गाडीबाट ओर्लिएर तस्बिर खिच्नु मात्रै होइन भन्ने लाग्छ भने झन्डीडाँडामा थप समय बिताउने कारण छन्। मेची राजमार्गको हासपोखरीबाट करसोङ पदमार्ग हुँदै पदयात्रा गर्न सकिन्छ। साइकल यात्रामा रुचि हुनेहरूले वरपरका ग्रामीण बाटा र डाँडाकाँडाको अनुभव लिन सक्छन्। यहाँ पर्यटकका लागि दृश्यावलोकन धरहरा, सिँढी, रेलिङ, हावाघर र विश्रामस्थलजस्ता संरचना निर्माण गरिएका छन्।

साथीभाइसँग घुम्न जाने, खुला आकाशमुनि समय बिताउने, साँझको दृश्य हेर्ने र होमस्टेमा रात बिताउने योजना बनाउन सकिन्छ। प्रकृतिप्रेमीका लागि शान्त वातावरण आफैँमा आकर्षण हो भने साहसिक गतिविधिमा रुचि हुनेहरूका लागि यस क्षेत्रले थप सम्भावना बोकेको छ।

झन्डीडाँडामा पाराग्लाइडिङको परीक्षणसमेत भइसकेको छ। यहाँबाट उडेर झापाको मिनी माउन्टेनमा अवतरण गराउने सम्भावित मार्ग विकास गर्ने योजना छ। यो योजना सञ्चालनमा आएमा इलाम र झापालाई जोड्ने नयाँ साहसिक पर्यटकीय आकर्षण बन्न सक्छ। यद्यपि नियमित व्यावसायिक उडान सुरु भएको अवस्था, उपलब्धता र सुरक्षा व्यवस्थाबारे सम्बन्धित निकायबाट पुष्टि गरेर मात्रै यस्तो गतिविधिको योजना बनाउनुपर्छ।

अहिलेका लागि पनि पदयात्रा, दृश्यावलोकन, स्थानीय संस्कृतिको अनुभव र होमस्टे बसाइलाई जोडेर एउटा सुन्दर सप्ताहान्त यात्रा बनाउन सकिन्छ।

कम खर्चमा धेरै सम्झना बटुल्ने अवसर

तस्बिर स्रोत : नेपालीस

घुम्नका लागि ठूलो बजेट र लामो बिदा नै चाहिन्छ भन्ने छैन। कहिलेकाहीँ थोरै खर्चमा नयाँ ठाउँ पुग्नु, नयाँ मानिस भेट्नु र केही समय आफ्नै लागि बाँच्नु नै सबैभन्दा राम्रो बिदा हुन्छ।

झन्डीडाँडाको होमस्टेले त्यही सम्भावना देखाएको छ। परिवारसँग जाने हो भने बालबालिकालाई गाउँको जीवनशैली चिनाउने अवसर मिल्न सक्छ। साथीभाइसँग जाने हो भने सहरभन्दा फरक वातावरणमा रमाउन सकिन्छ। जोडीका लागि प्रकृतिको शान्त परिवेशमा समय बिताउने अवसर हुन सक्छ। फोटोग्राफीमा रुचि हुनेहरूले कुहिरो, हिमाल, सूर्योदय र सूर्यास्तका दृश्य क्यामेरामा कैद गर्न सक्छन्।

कामको चापले थाकेको मनलाई विश्राम दिन, मोबाइल र कार्यालयको व्यस्तताबाट केही समय टाढा बस्न वा केवल प्रकृतिसँग नजिक हुन चाहनेका लागि पनि यो उपयुक्त गन्तव्य बन्न सक्छ। झन्डीडाँडामा होमस्टे सञ्चालन हुनु स्थानीय पर्यटनका लागि मात्रै होइन, गाउँको पहिचान र अर्थतन्त्रका लागि पनि सकारात्मक अवसर हो। पर्यटकको आगमन बढ्दा स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार हुन सक्छ, होमस्टेबाट आम्दानी बढ्न सक्छ र गाउँका युवाले आफ्नै ठाउँमा पर्यटनसँग जोडिएका अवसर खोज्न सक्छन्।